logo
logo
logo

بازی

 

کودکان با بازی می آموزند. زندگی کودک با بازی شکل می گیرد چرا که او از این طریق تجارب مختلفی را کسب می کند. در واقع می توان گفت که بازی مهم ترین ابزار کسب تجربه در دوران کودکی است و طبعا هرچه تجربیات کودک بیش تر باشد، مهارت های او برای رفع مشکلات و سختی های بزرگسالی افزون تر و تکمیل تر می شود. بازی درس زندگی است، کودکان با بازی، ادب، قانون مندی، شناخت محیط، دقت و به کارگیری ذهن و هوش را در کنار پرورش مهارت مشاهده تجربه می کنند. انجام بازی تجربیات مثبت و احساسات موفقیت آمیزی را برای کودک فراهم می آورد. بازی برای کودکان باعث رشد استعدادها و تمرینی مقدماتی برای آماده شدن جهت ایفای نقش های اجتماعی می گردد.

بازی مهم ترین شکل فعالیت در سنین پیش از دبستان است که می تواند بر رشد کودک در تمامی ابعاد اجتماعی، عاطفی، ذهنی، اخلاقی و شخصیتی مؤثر باشد. پیامبر گرامی اسلام (ص) فرموده اند: «چه خوب است که فرزندان تان در خردسالی بازیگوش و پرتلاطم باشند» حضرت امام جعفر صادق (ع) می فرمایند: «طفل باید هفت سال اول زندگی خود را به بازی بپردازد» بزرگان و مشاهیر علمی ایران نیز به بازی کودکان تأکید بسیار داشتند: ابوعلی سینا، حکیم و دانشمند بزرگ ایرانی معتقد است که اطفال تا پایان شش سالگی از تمایلات خود پیروی میکنند، پس جلوگیری از تمایلات و جنب و جوش های کودکانه، آن ها را به افسردگی و سستی میکشاند. خواجه نصیرالدین طوسی، در کتاب «اخلاق ناصری» باز ی را یکی از درس های برنامه ی فعال آموزشی شمرده است. وی را می توان پیشگامی در طراحی بازی های آموزشی دانست.

عوامل مؤثر در بازی

الف. سن: کودکان در هر دوره ی سنی، نوع خاصی از بازی را انجام می دهند. رفتار بازی کودک، دارای توالی است، یعنی تغییر در نوع علاقه ی کودک به بازی ناگهانی صورت نمی گیرد. در دوره ی پیش از مدرسه، بازی ها اغلب انفرادی هستند، اما با بزرگ تر شدن کودک، بازی ها گروهی و اجتماعی میشود. بهتر است از همان دوران کودکی، کودکان را به سوی بازی های گروهی سوق داد تا مهارت های اجتماعی در آنها سریع تررشد نماید.

ب. جنس: در ابتدای کودکی، پسران و دختران اغلب به بازی های یکسان گرایش دارند، با بزرگ تر شدن و تاثیر خانواده و آموزش عمومی تغییرات آشکارتر می گردد. پسرها بازی های دارای فعالیت جسمانی را بیشتر بر می گزینند و دختران معمولا بازی های ساکت و آرام همراه با ایفای نقش را ترجیح می دهند. پسرها توپ و وسایل ابزاری را انتخاب می کنند و دخترها عروسک، وسایل خانه و وسایل نمادین را به کار می برند. در صورت وجود موقعیت مطلوب، هر دو جنس دختر و پسر ترجیج می دهند که همبازی آن ها هم سن و هم جنس خودشان باشد. با بزرگ تر شدن، عامل رقابت بیش تر وارد بازی پسران می شود آن ها به دنبال به دست آوردن مهارت و قهرمانی هستند و بازی هایشان به سوی گروهی شدن پیش می رود. عامل هدایت و رهبری گروه در پسرها زودتر ظهور می یابد و دخترها به سرگرمی های انفرادی و گروهی ظریف و نرم با قابلیت نقش آفرینی روی می آورند. 

ج. هوش: همه ی کودکان فارغ از هوشبهری به بازی علاقه دارند، اختلاف آن ها در این است که بازی کودکان تیزهوش بیشتر متغیر و متشکل است. کودکان باهوش به بازی های گروهی کمتر علاقه نشان می دهند و به بازی های متکی بر عنصر هوش، ابتکار و خلاقیت علاقه دارند. کودکان باهوش پایین تر، به بازی های دسته جمعی بیشتر علاقه نشان می دهند. کودکان سرآمد در بازی های گروهی تمایل به رهبری و سرگروهی دارند  و توان پذیرش شکست در آن ها بسیار ضعیف است.

د. محیط: محیط و جغرافیا در شکل و نوع بازی اثر می گذارد. در روستاها و مناطقی که وسایل بازی محدودتر است، ابزار بازی از جنس عناصر طبیعت می باشد، اما در شهرها به علت وفور این وسایل کودکان به بازی های ابزاری بیشتر روی می آورند.

بازی های مفهوم مدار

بازی های آموزشی به سه گروه تقسم میشود:

بازی با هدف تکرار عملی یا گفتاری برای تثبیت ذهنی موضوع

بازی با هدف دریافت پیام و مفهوم آموزشی و تربیتی

بازی با هدف همانندسازی الگویی در کسب مهارت یا آموزه های خاص

به این بازی ها مفهوم مدار می گویند.

طراحی باز ی ها

بازی، برنامه ای متعادل و فرآیند محور Process Oriented است که از طریق آن می توان کنش ها و واکنش های هر کودک را آسان تر ارزشیابی نمود. در طراحی بازی ها رعایت موارد زیر ضروری است:

الف. رعایت ترتیب

1. از مفاهیم عینی به ذهنی

2. از آشنا به ناآشنا

۳. از ساده به دشوار

ب. رعایت عناصر

1. منطبق با تجربیات واقعی زندگی

2. کسب تجربه از طریق دست ورزی (فعالیت عملی) با وسایل و موادی که شکل انتزاعی از زندگی واقعی دارند مانند لگو، اسباب باز ی، مکعب، دومینو و …

۳. انجام فعالیت ها و تحرکات جسمانی متناسب با فرآیند رشد

ج. تغییر و تنوع بین فعالیت های گروهی کوچک و بزرگ

1. انجام فعالیت هایی که از طریق کل نوآموزان شکل می گیرد و در گروه های بزرگ شکل می گیرد.

2. بازی هایی که نیازمند تحرک بیشتر فردی و آزادی عمل کودکان طی روند بازی است، خواه به شکل آزاد یا خلاق یا سازمان یافته که به صورت گروه های کوچک اداره می شود. (۳ تا 4 نفری)

نقش مربی در بازی ها

 

بایدها

۱. همه ی وسایل مورد نیاز بازی باید از قبل آماده باشند.

۲. اتاق و فضای بازی کودکان نباید خیلی شلوغ باشد تا امکان حرکت برای کودکان فراهم شود.

۳. فعالیت های حرکتی باید طبق مرحله ی رشد علائق و نیازهای حرکتی کودک انتخاب شوند.

۴.بازی ها باید متنوع و گوناگون انتخاب شوند تا علاقه ی همه کودکان برانگیخته شود و رشد ماهیچه ها به صورت هماهنگ انجام پذیرد.

۵. بین فعالیت های آرام و پرتحرك تعادل باشد.

۶.مربی باید از سلامت تمامی قطعات اسباب بازی اطمینان حاصل نماید. هر وسیله ی شکسته، آسیب دیده و جدا شده می تواند آسیب رسان باشد.

7. همه ی کودکان فرصت برای بازی داشته باشند.

۸. پس از هر بازی، زمان استراحت باشد.

نبایدها

۱. مربی نباید در بازی ها آزاد کودکان مداخله کند و به آن ها نوع یا روش خاصی از بازی را تحمیل نماید.

۲. به کودکان بدرفتار، پرخاشگر و مهاجم نباید اجازه داد که کلیه ی وسایل بازی را در انحصار خود نگه دارند.

۳.اگر کودکی به زمین افتاد، مربی نباید به سرعت به سوی او بدود، مگر این که ضرورت پیدا کند.

۴. باید به کودکان فرصت داد تا مشک ت را خودشان حل کنند.

۵.اگر کودکی به بازی کردن تمایل ندارد نباید او را به زور وادار ساخت.

۶. میزان علاقه ی کودکان به تحرك و جنب و جوش متفاوت است پس نباید در هیچ شرایطی آن ها را با هم مقایسه نمود.

«بازی آزاد»

یکی از مهم ترین انواع بازی، که انجام آن در هر مرکز پیش دبستانی ضروری است، بازی آزاد می باشد. بازی آزاد علاوه بر این که باعث می شود کودکان با میل و رغبت خود به فعالیت بپردازند و از آن لذت ببرند، بلکه محل مناسبی برای شناخت روحیات و ویژگی های خاص هر کودک است. بازی آزاد به دو صورت انجام می شود:

الف. در فضای باز: بازی آزاد در فضای باز اغلب مجموعه ای از حرکات بدنی، دو یدن ها، پرتاب کردن ها و گرفتن هاست.

ب. در فضای بسته: وسایل بازی همچون تاب و سرسره و توپ از معمول ترین ابزار این نوع بازی ها هستند. بازی آزاد در فضای بسته اغلب در گروه های کوچک شکل می گیرد که منطبق با جنس و سن کودکان متفاوت است. در سنین پایین تر از پیش دبستان ممکن است دو کودک در کنار یکدیگر به بازی بپردازند، درحالی که هریک به طور کاملا ً مستقل و جدا ازهم بازی کنند. با بزرگ تر شدن کودک مقوله ی اشتراک در بازی و وجود همبازی تعریف می گردد. برای انجام بازی آزاد در محیط بسته مثلا ً کلاس وجود موارد زیر می تواند به انجام صحیح فعالیت کمک به سزایی نماید:

۱. اسباب بازی ها: انواع لگو، دومینو، مکعب، ماشین های اسباب باز ی، جورکردنی ها، عروسک ها.

۲. ابزار و وسایل نمادین: ابزار و وسایلی که نمادی از وسایل زندگی روزمره باشد مثل بشقاب، قابلمه، وسایل مکانیکی، گوشی پلاستیکی، تلفن و ….

۳. خانه ی عروسکی: این خانه از بهترین ابزار انجام بازی های آزاد است. حتی با یک کارتن بزرگ هم میتوان خانه عروسکی درست کرد. نکته ی مهم در این خانه، ایجاد امکان بازی آزاد کودکان و در اختیار بودن ابزار و اسباب باز ی های سالم و ایمن برای کودکان است.

ملاک های اسباب باز ی ها در پیش دبستان

الف- اسباب بازی های سازمان یافته:

شامل انواع اسباب باز ی های آماده. در مرکز پیش دبستانی، اسباب بازی های «سازمان یافته» نیز برای کودکان وجود دارد که باید دارای شاخص های ز یر باشند:

1. برخورداری از برچسب ایمنی و غیر مضر بودن مواد اولیه ی مورد استفاده در ساخت اسباب باز ی ها

2. نداشتن لبه های تیز و برنده

۳. ایمن بودن از نظر استفاده از رنگ های غیر سمی

4. مناسب بودن با رده ی سنی کودک

۵.نداشتن قطعات کوچک و جداشونده (چه وسایل تزئینی روی اسباب بازی، چه قطعات و بخش هایی که به دلیل فرسودگی و استفاده ی مداوم دچار شکستگی و آسیب شده باشند. زیرا ممکن است در صورت گذاشته شدن در دهان توسط کودک و بلعیده شدن، خطرآفرین باشند)

۶. نگهداری وسایل در سبدها و جعبه های مخصوص

7.قابلیت شستشو و ضدعفونی شدن مستمر. تمامی اسباب بازی ها باید هر 15 روز یک بار کاملا شسته و ضدعفونی گردند.

8. نداشتن جنس حساسیت زا و جاذب میکروب و آلودگی

ب- اسباب بازی های سازمان نیافته نظیر:

۱. هر نوع وسیله وابزار غیراسباب بازی

۲. پوشاک

۳. وسایل بزرگ ترها

۴. وسایل خلق کننده ی موضوع بازی

۵. عناصر موجود در طبیعت

مثال اسباب بازی سازمان نیافته، وسایل موجود در محیط زندگی کودک هستند. بسیار ی از ما شاهدیم که کودکان خود را سرگرم بازی با وسایل عادی همچون در قابلمه، بالش، کوسن ها و پشتی ها و هرنوع وسیله ی دیگر که عملا اسباب بازی محسوب نمیشود می کنند و از بازی با آن ها لذت می برند. سنگ، چوب، ماسه، حتی قاشق و چنگال غذاخوری نیز می توانند در دنیای کودکان و ذهن خیال پرداز آن ها مبدل به وسیله ای برای بازی کردن شوند.

ادامه دارد.

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن