logo
logo
logo

نقاشی

 

کودکان علاقه دارند تخیلات، اندیشه ها و احساسات خود را به ساده ترین شکل ترسیم نمایند. کودک به نقاشی نیاز دارد، در خردسالی او روی سطح دیوارهای خانه، کاغذهای پراکنده، روی میزها و حتی بخار روی شیشه ی پنجره ی اتومبیل یا خانه، به ایجاد تصویر می پردازد. ابزار نقاشی کودک می تواند هر چیزی باشد، از ابزار ساده چون مداد گرفته تا تکه ای چوب و سرانگشتان. بنابراین می توان در شرایط عادی گفت: « کودک نقاشی را صرفا به انگیزه ی انجام آن می کشد، نه برای هدف و نتیجه ی آن».

می توان نقاشی کودک را در ردیف بازی ها طبقه بندی کرد که طی آن کودک به برخی از نیازهای اساسی خود برای رشد و پرورش پاسخ می دهد. نقاشی های کودکانه فاقد نظم آثار بزرگ ترهاست. رنگ های خالص و تند هستند عناصر نقاشی ممکن است نامنظم و درهم برهم به نظربرسند. هرگزنباید از کودکان انتظار داشت که اصول و قواعد نقاشی را رعایت کنند. کودک قادر است در ارتباط با خطوط به ظاهر بی معنی و ناشیانه اش، مدت ها توضیح دهد و آن ها را تفسیر کند در حالی که بزرگ ترها، توان درک و استنباط مفهومی که در اندیشه ی کودک است ندارند. وادار کردن کودکان به نقاشی با معیارهای بزرگ ترها عملی بیهوده است. ز یرا باعث از دست رفتن آزادی عمل، ابتکار و اندیشه ی کودک می شود. وادار کردن کودکان به نقاشی از روی مدل در حقیقت محصور کردن استعداد، تفکر و خلاقیت اوست. بنابراین وظیفه ی هر مربی آگاهی از ماهیت نقاشی کودک و به کارگیری صحیح این فعالیت در راستای دستیابی به اهداف آموزشی و تربیتی است.

 

دلایل مهم نقاشی کردن کودکان

 

۱.انعکاس دریافت ها از محیط

۲. بازسازی دریافت ها و تجارب از محیط اطراف

۳. ایجاد زمینه ای برای درک تجربه های محیطی

۴. نزدیک شدن تخیلات کودکی به دنیای واقعی

۵. پی بردن به علت و معلول در جهان هستی

[/fusion_toggle][fusion_toggle title=”نیاز به بیان اندیشه ها و احساسات” open=”no”]

۱. کودک از طریق نقاشی آنچه نمی تواند بگوید،بیان ترسیمی می کند.

۲. آنچه نمیخواهد بگوید شکل ترسیمی میبخشد.

۳. با دیگران ارتباط بی خطر (بدون ترس از وا کنش) برقرار میکند.

[/fusion_toggle][fusion_toggle title=”نیاز به ابراز وجود” open=”no”]

۱. به جا گذاشتن اثری مشهود از خود برای ورود به جامعه ی بیرونی.

۲. انتخاب نقاشی به عنوان نوعی «مدیوم» یا «واسطه» برای بیان تفکر و تخیلات نسبت به جهان بیرونی.

[/fusion_toggle][fusion_toggle title=”نیاز به کسب مهارت های اساسی” open=”no”]

۱. هماهنگی چشم، دست، حواس و اعصاب.

۲. شبیه سازی، سمبل سازی و نمادسازی

۳. پرورش خلاقیت.

[/fusion_toggle][fusion_toggle title=”نیاز به شناخت خود” open=”no”]

۱. شکل دادن به هویت و شخصیت.

۲. بیان تصویری درونیات.

 

ویژگی های نقاشی کودکان

 

اصل نقاشی مشاهده است و مشاهده بر پایه ی حواس شکل می گیرد. در نقاشی کودکان طراحی، شبیه سازی و سمبل سازی در کنار هم دیده میشود و کودک برای ترسیم آنچه در نظرش دشوار می آید، دست به نمادسازی می زند که خود از اولویت های پرورش خلاقیت در کودکان است.

کودکان آنچه « نمی خواهند» بگویند، می کشند بسیاری از تجارب و خاطرات ناگوار کودکان که تأثیر تلخ و نامطبوعی بر ذهن آن ها گذاشته از طریق نقاشی های شان بیان می شود. این نکته ی بسیار حائز اهمیت در کشف نقاط تاریک ذهن کودک و در انجام پروسه ی هنر درمانی از جایگاه مهمی برخوردار است.

نکته ی مهم:

هرگز نباید با پیشداوری در مورد نقاشی کودکان قضاوت نمود و برای آن ها تفسیرهای غیرواقعی انجام داد. مربیان نباید با مشاهده ی یک نقاشی کودک که در آن از رنگ های تیره استفاده شده یا ادوات نزاع و صحنه های خشن به چشم می خورد، روی کودک قضاوت کنند. همواره تکرار ترسیمی در مدت زمان مشخص می تواند عاملی برای پیگیری محسوب گردد و در غیر این صورت، حتی تماشای یک فیلم، شنیدن یک موضوع یا قصه و … قادر است باعث دیده شدن این نوع تصاویر و رنگ ها در نقاشی کودک شوند.

به چه چیزی نقاشی کودک گفته می شود؟

هر ترسیم، چه به شکل خط، چه طرح و چه حتی لکه ای رنگ که توسط کودک کشیده شده باشد. نقاشی کودک محسوب می شود. هر چه سهم کودک از نظر اندیشه ی انتخاب طرح، رنگ، نقش، انجام فعالیت و حتی انتخاب ابزار نقاشی پررنگ تر باشد، اثر تولیدشده بیشتر به تعریف نقاشی کودک نزدیک می شود. اگر مربی شکل یک گل را ترسیم کند و از کودکان بخواهد آن را رنگ آمیزی کنند، چون هیچ ترسیمی از جانب کودک انجام نشده، فعالیت «نقاشی» نادیده نمی شود. نقاشی باید هدف داشته باشد مثلا کودک می خواهد اعضای خانواده ی خود را نقاشی کند.

بنابراین می توان گفت نقاشی کودک دارای سه و یژگی است:

۱. ترسیم نقش توسط کودک

۲. هدف داشتن (بازآفرینی یک پدیده، یک شخصیت، یک مفهوم و یک برداشت)

۳. تأثیر گرفته و نشأت یافته از ذهن و ادراکات شخصی کودک

باید توجه کرد که خط خطی های دوران خردسالی را نمی توان نقاشی کودک دانست زیرا فاقد مفهوم یا هدف خاصی است، اما اگر کودک با هدف نشان دادن یک موضوع خط خطی کند (مثل باران، طوفان و …) نقاشی محسوب می شود. خط خطی های دوران خردسالی از گروه تکانه های حرکتی است و نوعی بازی به شمار می رود. ً (تکانه های حرکتی به معنای فعالیت های با ابزار یا بدون ابزار است که کودکان خردسال، صرفا برای کسب تجربه یا تقلید انجام می دهند و در آن حرکت عامل فعالیت محسوب می شود. مثل تکان دادن سروصورت، زدن وسایل به هم و ایجاد سر و صدا و …)

آموزش نقاشی به کودکان در پیش دبستان هدف از آموزش نقاشی در پیش دبستان تربیت یک هنرمند نقاش نیست. بلکه هدف تربیت هنری است که به دنبال تقو یت حسن کنجکاوی، مشاهده، تفکر، دقت و تمرکز برای ارتقا سطح ادراک و شناخت محیط و جهان هستی صورت می گیرد و در دیدگاه تربیت هنری کسب قوای بهتر زیستن هدف اصلی است.

نکاتی که در آموزش نقاشی به کودکان باید رعایت کرد

۱. ایجاد موقعیت های مناسب برای افزایش تجربه و تقویت مهارت مشاهده در کودکان مانند مناظر طبیعت، باغ وحش، اماکن و بناها، موزه ها، کوچه و خیابان، مغازه ها، پارک و بوستان، مراسم و آیین ها و … .

۲. در نظر گرفتن محل مناسبی متناسب با اندام و جثه کودک برای نشستن.

۳. کاغذ مناسب (کاغذهای A4 ابزار مناسبی برای نقاشی نیستند. کاغذ نقاشی باید محکم، تا حدی ضخیم و دارای قابلیت جذب رنگ باشد).

۴. آزاد گذاشتن کودک هنگام کشیدن نقاشی.

۵. در دسترس بودن وسایل و ابزار مورد نیاز برای کودک به طور ی که برای برداشتن یک وسیله نیاز به تغییر محل نشستن خود و جابجایی نباشد.

۶. نورکافی.

۷. تناسب نقاشی (درصورت موضوعی بودن) با سن کودک و داشتن جذابیت موضوعی.

۸. عدم تصحیح خطاها و بد ترسیمی ها توسط مربی.

۹. فراهم کردن زمینه های بروز خلاقیت.

۱۰. عدم آموزش و یا توقع رعایت قوانین آناتومیک هندسی چون پرسپکتیو.

۱۱.ندادن الگو، مدل و کلیشه توسط مربی.

۱۲. نباید از نقاشی کودکی به گونه ای تعریف کرد که بقیه ی کودکان برای به دست آوردن تشویق مربی شبیه به او نقاشی کنند.

۱۳. محدود نکردن به یک تکنیک خاص.

۱۴. انجام فعالیت های مقدماتی یا آماده ساز ی چون بحث و گفتگو، گردش علمی، تماشای فیلم، خواندن قصه، دیدن تصاویر واقعی.

۱۵. انجام فعالیت های تکمیلی: فعالیت تکمیلی به فعالیتی گفته می شود که در کنار فعالیت اصلی قرار می گیرند و به معنا و اثرگذاری آن می افزایند. مثل استفاده از سرود و موسیقی هنگام نقاشی.

۱۶. استفاده و انتخاب ابزار مناسب: فراهم آوردن بیش از حد لوازم نقاشی باعث بازداشتن کودک از خلاقیت می شود. مداد رنگی هایی که نوک شان به سهولت می شکند و یا کم رنگ هستند، باعث دلزدگی

کودکان از نقاشی می گردند.

انواع وسایل و ابزار مناسب برای نقاشی کودکان

۱. مداد شمعی تا ۱۲ رنگ (رنگ های زیاد تأثیری در پیشرفت و رشد مهارت های کودکان ندارند).

۲. مداد رنگی نرم حدا کثر تا 12 رنگ.

۳. کاغذ سفید یا کاهی ضخیم که به سهولت پاره و چروک نشود.

۴. پاستیل گچی.

۵. آبرنگ تا ۱۲ رنگ.

۶. قلم مو (بزرگ – متوسط – کوچک. نیاز به قلم موهای خیلی ریز نوک نیست.)

۷. اسفنج و ابر نرم.

۸. مسواک کهنه برای یادگیری تکنیک افشانه.

۹. گواش (رقیق شده و ریخته شده در یک نعلبکی یا کاسه ی  کوچک.)

۱۰. رنگ پلاستیک (رقیق شده و ریخته شده در یک نعلبکی یا کاسه ی  کوچک.)

۱۱. ظرف آب.

۱۲. روپوش، پیش بند.

ویژگی ابزار مناسب نقاشی کودک:

۱. به راحتی در دست گرفته شود.

۲. روی سطح کار به راحتی بلغزد.

۳. اثرگذاری سریع داشته باشد

۴. رنگ های قوی، شفاف و پررنگ داشته باشد.

۵. تنوع رنگ وجود داشته باشد.

 

کاربرد رنگ در نقاشی کودکان

 

ذهن خیال پرداز کودک حتی قادر است انتزاعی ترین مفاهیم همچون مهربانی، قهر، ترس و یا شادی و غم را به صورت رنگ مجسم نماید. بسیاری از کودکان از رنگ ها برای بیان احساسات و درونیات شان در شرایطی که قادر یا مایل به بیان ک می آن ها نیستند استفاده می نمایند.

هرگزنباید کودک را به کاربرد رنگی خاص در نقاشی وادار کرد، اما برای افزایش و بالا بردن خلاقیت در آن ها و یا آموزش شناخت رنگ های واقعی اشیا و پدیده ها می توان از روش های مختلف استفاده نمود مانند:

۱. نقاشی با سه رنگ زرد، آبی و قرمز

۲. نقاشی با رنگ های هم خانواده ی گرم (مثل زرد، نارنجی، قرمز) و هم خانواده ی سرد (مثل آبی، سبز،)

۳. آموزش کم رنگ کردن با استفاده از رنگ سفید

۴. بازی با ترکیب رنگ ها و لکه گذاری

اگر مربی مشاهده می کند که کودکی از رنگ های غیرمعمول در نقاشی استفاده می نماید مثلا ً درخت را به رنگ آبی می کشد، نباید فورا در مقام اصلاح عملکرد کودک برآید. دلایل این کار می تواند مسائل زیر باشد:

  • نشناختن صحیح رنگ ها
  • داشتن تصویر ذهنی از رنگ
  • ناتوانی در انطباق دریافت های ذهنی با رنگ های موجود
  • و در موارد خاص: مشکلات بینایی (کور رنگی)
  • زوایای پنهان ذهن کودک که به دلیل دامنه ی سنی از ابراز مستقیم آن ها یا ناتوان است یا مایل به بیان آن ها نیست.

بنابراین آشنایی با رنگ ها از جمله آموزش های پیش بایسته در کودکان محسوب می شود. استفاده از طلق های رنگی برای این آموزش بسیار مؤثر است چون طلق به دلیل شفافیت، علاوه بر ایجاد امکان یادگیری اختصاصی، به صورت تشخیص هر رنگ، فرصت مناسب را برای قرار گرفتن روی هم و ایجاد رنگ های ترکیبی برای کودکان فراهم می آورد.

در روش دیگر، بدون استفاده از ابزار و وسًایل نقاشی از نیروی تخیل و تجسم کودکان استفاده می شود. در این راهکار مربی از نوآموزان می خواهد مثلا به صفحه ای از جنگل، بیابان، روز سرد زمستانی، روز بارانی یا روز بسیار گرم فکر کنند، سپس هر کودک رنگ هایی که از اندیشیدن به آن منظره مجسم کرده بیان می کند.

در این روش هر کودک به کشف رنگ های مختلف و پیام ذهنی آن ها می پردازد. مربیان باید به این نکته توجه کنند که کودک از طبیعت اطراف خود الهام می گیرد. طبیعتی که می تواند بیجان یا جاندار باشد. طبیعت برای کودک محیط زندگی اوست، پس انتخاب آزاد رنگ ها در نقاشی کودکان، به گونه ای نمایانگر تأثیر رنگ ها بر ذهن کودک تلقی می گردد.

ادامه دارد

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن