logo
logo
logo

کاردستی

 

کاردستی یا تولید و ساخت به کودکان امکان می دهد تا با انجام کارهای عملی طراحی و ساخت را تجربه کنند که خود به معنی خلاقیت است. کاردستی برای کودک، راهی جهت کسب دانسته ها و تجربه هاست. ابزار و وسایل هر چیزی می تواند باشد که کودک با آن ارتباط حسی و عاطفی برقرار کرده است و با تفکر و تجسم، مواد و وسایل را کنار یکدیگر می چیند، می برد و می چسباند و اثری را به وجود می آورد. تکه ای چوب، یک گلوله کاغذ مچاله شده، کاموا، قوطی خالی، شن ریزه، دانه ها، تراشه های مداد همه از وسایل و ابزاری هستند که انگیزه ساختن را به کودکان بدهد. هرنوع کاردستی کودک باید خودانگیخته و برگرفته از ذوق و سلیقه ی هر کودک باشد.

عناصر مهم در طراحی کاردستی کودکان

  • درنظرگیری توانایی کودکان (ادراکی ، عاطفی، مهارتی، تشخیصی)
  • ارتباط معنادار و هدفمند با موضوع یادگیری
  • امکان و فرصت آزمون و خطا حضور فعال و پویای کودک در تمامی مراحل
  • عدم نیاز به دستورالعمل های طولانی و خارج از توانایی و ادراک کودک
  • توجه به آزادی عمل کودکان
  • انجام مستقل بدون دخالت مستقیم بزرگ ترها

به عنوان مثال، کار با ِگل سفالگری، خمیرها، مقوا، کاغذرنگی، کاغذکشی، انواع چسب های ساختنی (نشاسته) یا آماده (استیک و مایع) و قیچی نوک گرد ایمنی در محدوده توانایی های کودک است، اما کار با تیغ برش (کاتر) نیاز به چسب حرارتی و مفتول و سیم سخت، خارج از توانایی کودکان می باشد.

توجه به آزادی عمل کودک بدین معنا نیست که مربی نوآموزان را در انجام کار بی هدف رها کند. بلکه باید با به کارگیری مهارت خود، برای کودکان فرصت ایجاد نماید.

کودکان با مشاهده اطراف خود می توانند به بازآفرینی دست بزنند و مبانی ساخت را کشف کنند یعنی با مشاهده محیط، متوجه شوند که دنیا پر از رنگ، بافت، حجم و حرکت است. مواردی که بنیان به وجود آوردن و تولید را معنا می بخشد.

کاردستی و مهارت های اساسی

کاردستی باعث رشد بسیار ی از مهارت های اساسی می شود؛

  • مثلا اعمالی مانند تاکردن ، پاره کردن، بریدن ، مچاله کردن و گره زدن باعث کنترل حرکت وسیع بازوها، ساعد، مچ دست، انگشتان و هماهنگ کردن آن ها با حواس از جمله بینایی. (مهارت های حرکتی- حسی) و  ارتباط مؤثر با محیط برای بیان احساسات (مهارت های تشخیصی- عاطفی) می شود.
  • ورزدادن ِگل یا خمیر باعث تقویت حرکات انگشتان دست و عضلات کوچک می گردد.
  • اتصال چند بخش و ساختن شکل یا وسیله ی مورد نظر باعث بروز خلاقیت و تمرکز حواس و استقلال در عمل است.

اهمیت روش آزمون و خطا

الف. تقویت مهارت های فردی که پایه های اتکای کودک به توانایی های خود هستند.

ب.  تقویت مهارت های ارتباطی که پایه های مشارکت گروهی و جمع پذیری می باشند.

اهمیت کاردستی در دوره پیش دبستان

۱. بیان اندیشه ها، آموخته ها و احساسات از طریق ساخت وتولید

۲. ارتباط با محیط و پاسخ به کنجکاو ی کودک

۳. کسب مهارت های اساسی

۴. پرورش عضلات کوچک و بزرگ

۵. ایجاد هماهنگی بین حواس، اندام ها و عضلات

۶. کشف و پرورش توانایی های فردی و بالا بردن اعتماد به نفس

۷. شناخت و تعمیق مفاهیم آموزشی

۸. کاربرد آگاهانه و هدفمند ابزار

۹. تمرین همکاری، همفکری، مسئولیت پذیری و مشارکت در کارگروهی

کاردستی و تعمیق مفاهیم آموزشی و مهارت ها:

در یک فعالیت کاردستی، کودک با مفاهیم و مهارت های زیر به شکل عملی آشنا میشود:

۱.نام اشیا و اماکن و شکل ها (واژه آموزی)

۲. مفاهیم فضایی و اندازه گیری و ارتباط بین ابعاد و اندازه ها مثل کوچک تر، بزرگ تر

۳. تناسب بین اندازه ها مثل نسبت بین سر و تنه یک مجسمه یا خانه

بنابراین می توان کاردستی را یک فعالیت ترکیبی آموزشی دانست که طی آن کودکان مهارت های زیر را دریافت می کنند:

  • واژه آموزی
  • کاربرد ابزار
  • مهارتهای دست ورزی
  • مفاهیم پایه ریاضی (بالا، پایین، بزرگ، کوچک، زیر، رو، داخل، خارج)
  • مفاهیم پایه علوم (اندازه، وزن، نرمی، زبری، بافت، جنس)
  • هدف گذاری در فعالیت و تشخیص ترتیب و توالی
  • استقلال فکری و بیان اندیشه واحساس به شکل مجسم

مراحل ایجاد فرصت انجام کاردستی

۱. اختصاص زمانی برای مشاهده (بازدید، تماشای فیلم و عکس، گردش علمی)

۲. بحث و گفتگو

۳. قصه و داستان

۴. آشنا شدن با ابزار

۵. رعایت اصل ساده به پیچیده

۶.استفاده از وسایل یا مواد و یا امکانات محیط اطراف به عنوان مثال دور ریختنی ها (قوطیها، جعبههای خالی، بطری ها و …)

۷. فرصت دادن به کودک برای توضیح کاردستی اش به دیگران

۸. مبحث ایجاد تعامل بین حس و خیال.

در بزرگسالان، فعالیت ها به دو بخش واقعی و تخیلی تقسیم بندی می شود و آن ها قادرند به راحتی بین این دو حوزه تفاوت قائل شوند. اما کودکان حتی در ارتباط با اشیاء کاملا واقعی، نگرش حسی و تخیلی دارند. بدین معنا که آنها ماهیت را بیش ازموجودیت واقعی درنظر می گیرند. تفاوت های فردی در کودکان عاملی در اختلاف بین آنها و در واقع حس و خیال آنها در ارتباط با اشیا و وسایل به شمار می رود. بنابراین در فعالیت کاردستی کودکان، دو بخش از اهمیت بسیار برخوردار می باشد.

الف. بخش واقعی (عینیت بخشیدن به واقعیت)

ب. بخش تخیلی (آنچه در ذهن و اندیشه کودک می گذرد)

به عنوان مثال، قرار است کودکان برای واحد یادگیری گیاهان، در بخش میوه یک سیب درست کنند.

فعالیت های آماده سازی برای آغاز کاردستی به دو بخش تفکیک خواهد شد:

الف. بخش واقعی (مربی محور)

  • تقویت مشاهده
  • آموزش مفهومی ماهیت سیب
  • رنگ سیب
  • اندازه عادی سیب

ب. بخش تخیلی (کودک محور) وجه اختصاصی و منحصر به فرد فعالیت در هر کودک که بسیار متنوع است از جمله:

  • آیا سیب گاز زده است؟
  • سیب کرمو است؟
  • سیب خانه یک حشره کوچک است؟
  • سیب سحرآمیز است؟
  • و …

معیارهای انتخاب مواد و ابزار مناسب

در انتخاب ابزار و وسایل کاردستی باید به معیارهای زیر توجه نمود:

الف. کاربرد آسان و راحت

ب. امکان تهیه آسان

ج. تعداد به اندازه (نه آن قدر زیاد که کودک را به اسراف و بی قید و بندی سوق داده، مصرف گرایی سهل انگارانه ایجاد نماید. نه آن قدر کم که کودک را به دلیل حس محدودیت دچار نگرانی کند. در برخی موارد، کودکان قوی تر به احتکار و انبارکردن وسایل برای خود می پردازند.)

د. ایمن بودن و بی خطری

ه. استفاده از وسایل و امکانات محیطی مثل دکمه ها، نی، کاموا، سنگریزه، چوب، حصیر، خرده های کاغذ و پارچه، دور ریختنی ها، لفاف و پوشش شکلات و آبنبات، پوسته آجیل، دانه ها و غلات وحبوبات و … جوراب های کهنه، لیوان بستنی، چوب بستنی و …

تکنیک های رایج کاردستی کودکان

۱. کولاژ

  • کولاژهای کاغذی (کاغذ روی کاغذ)
  • کولاژهای برجسته (مواد مختلف از نظر بافت و حجم روی کاغذ)

۲. کاردستی با تخم مرغ

  • رنگ کردن تخم مرغ ها
  • شکل سازی با تخم مرغ از طریق چسباندن وسایل و مواد دیگر روی آن (در صورت کار با تخم مرغ واقعی، حتما تخم مرغ ها باید پخته شده و سرد باشند)
  • کار با پوست تخم مرغ: پوست تخم مرغ هایی که قبلا ً به مصرف رسیده اند، پس از خشک شدن کامل میتوان روی کاردستی چسباند و رنگ کرد. 

۳. کاردستی های کاغذ و تا

  • اوریگامی
  • بریدن شکل ها و تا کردن آن ها برای ساختن اشکال چند ُبعدی

4. کاغذ و برش: که از قدیمی ترین انواع کاردستی ها در جهان پس از اختراع کاغذ است. در این روش بسیار ساده، کاغذ مربع شکل روی اضلاع تا می خورد. هرچه تعداد تاها بیشتر باشد، کاردستی ظریف تر و شکیل تر خواهدبود. بعد از روی قطر تاشده شکل دلخواه بریده می شود. با باز شدن تاها، شکل ترکیبی و تکرارشونده ظاهر می شود.

۵.ساختن ُگل با فوم، موکت و نمد (برش این وسایل ضخیم نیاز به همکاری افراد بزرگ تر دارد)

۶.خمیر کاغذ (پاپیه ماشه):

این خمیر را که از مخلوط تکه های روزنامه خیس خورده در آب جوش (به مدت سه ساعت) که پس از ریخته شدن در آبکش و چکانده شده و خارج گردیدن آب اضافه و یک قاشق چسب چوب درست می شود، باید در کیسه نایلنی نگهداشت زیرا به سرعت در هوای بیرون خشک می گردد. خمیر کاغذ وسیله مناسبی برای درست کردن کاردستی ماندگار، مانند نقاب هاست.

۷. بریده روزنامه:

در این روش روزنامه های باطله را به شکل نوارها 2 تا ۳ سانتی متری (عرض) می برند و به چسب چوب آغشته کرده، بعد روی هر سطح چه مسطح و چه چند بعدی، مثل بادکنک میچسبانند. به طور ی که کاملا ً سطح را بپوشاند. پس ازخشک شدن این خمیر استحکام زیادی مییابد و میتوان آن را رنگ آمیزی کرد.

۸- کاردستی رو ی سطوح غیرکاغذی: انواع بطری های خالی، لیوان های یکبار مصرف، قوطی ها و جعبه ها می توانند به عنوان ز یر بنای کاردستی مورد استفاده قرار بگیرند.

توجه به موارد خاص در کاردستی

۱. توجه به امکانات مناسب فضای کاردستی (نورکافی، دمای مناسب، امکان پاک و تمیز کردن محل انجام فعالیت)

۲. تقدیر نکردن بیش از حد از کار یکی از نوآموزان

۳. محدود نکردن کودکان: مثلا لازم نیست حتما برای نوک پرنده خمیری ازتخمه آفتابگردان استفاده کنند. زیرا این عمل به کلیشه سازی ذهنی منجر می شود.

۴. ایجاد فرصت مناسب برای به نمایش درآوردن آثار همه کودکان به دیگران بخصوص خانواده ها و والدین. زیرا انتخاب یک یا چند اثر برگزیده باعث دو پیامد منفی می شود:

الف. سرخوردگی دیگر نوآموزان.

ب. الگو برداری برای جلوه دادن کارخود.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن